Zihinsel Engellilerde Ağız ve Diş Sağlığı

Yaşam kalitesı sağlıklı bireylerin bir başka insana ya da makineye gereksinim duymaksızın yaptıklarının tümüdür. Basit gibi görülen günlük yaşam aktiviteleri engellilerde bir başka İnsan yardımıyla karşılanmaktadır. Özellikle ağır özür gruplarında (örneğin zihinsel engelliler] kişisel bakımın başları tarafından üstlenilmesi gerekmektedır. Bu tip engel gruplarında diş sağlığı sorunları yaşanmaktadır. Bu sorunların çözümleri bu konuda uzmanlaşan diş kliniklerinde yapılmaktadır. Engellilerde en önemli sorun olarak görülen kişisel öz bakım yetersizliği eğitim sorunu olarak karşımıza çıkmaktadır, Koruyucu hizmetler ve en azından bakımı üstlenen kişilerin bilinçlendirilmesi özel önem taşımaktadır. Ağır bir zihinsel engeli olan ve kişisel bakımını üstlenemeyen bir birey düşünün. Dişleri ağrıyor ve sorunun nereden kaynaklandığını anlamakta ve söylemekte zorlanıyor, Ülkemizde bu tip sorunlar yaşayan 2.5 milyon insan olduğu bilinmektedir, Nüfusun yüzde 10-12'si yani 6.5-7 rnilyon engelli, ağız ve diş sağlığı sorunlarını sıklıkla yaşamaktadır, Bu konuda toplum olarak bilinçlenmek bize daha sağlıklı günler getirecektir. Sağlıklı bireylerin yüzde 85-90'ında ağız ve diş sağlığı sorunları yaşanırken, bu oranın engellilerde yüzde 100' e yakın olacağı tahmin edilmektedir.

Genel olarak zihinsel ve fiziksel engellilerde, sorunun kaynağının bulunması ancak hastalık oluştuktan ve ağrı verici hale geldikten sonra mümkün olmaktadır. Yutkunma güçlüğü olan engellilerde kötü beslenmeye bağlı olarak bu sorun yaşanmaktadır. Ağız ve dis sağlığı sorunlan genel sağlık problemlerinin yanı sıra engel tipine göre değişen tıbbi problemlere eşlik etmektedir.

Engelli bireylerde ağız ve diş sağlığı sorunlarıyla başa çıkabilmek özel bilgi ve eğitim gerektirmektedir. Engellilerde genel sağlık problemleri yaşamı etkilediğinden, ağız ve diş sağlığı ikinci planda kalmakta ve kişinin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir. Engellilerde klasik ağız bulgusu olarak dis etlerinde kanama, çürük dişler, kötü ağız kokusu, yutma problemleri, salya akıtma problemleriyle sıklıkla karsılaşılrnaktadır. Engelli bireylerde bu sorunlardan ötürü tedavi karmaşık olmakta ve özür tipine göre çeşitli zorluklar içermektedir.

Engelli Hastaya Diş Kliniğinde Yaklasım Teknikleri

Engellilerde sağlıklı bir ağız ortamının şekillendirilmesinde temel amac, bireyin diş sağlığı hizmetinden yararlanmasını sağlamaktır. Sağlıklı bireylerde olduğu gibi engelli bireylerde de diş sağlığı sorunları kişiden kişiye farklılık göstermektedir. Engelli bireyin kişiliğine, duygusal durumuna, hastalığın medikal durumuna ve engellinin durumuna göre uygulanacak tedavi ve psikolojik davranış seçenekleri değişmekledir.

Sedasyon (uyutma) ya da genel anestezi gibi tedavi yöntemleri uygulanabİlir. Engelli Bireye Psikolajik Yaklaşım Diş tedavisinde en önemli boyut hastanın tedavıyi yapacak olan dişhekimiyle uyumunun sağlanmasıdır, Bu uyum; hastanın gelişrnişlik düzeyi (zihinsel kapasitesi], kişiliği, o an yaşadığı duygu yoğunluğu, sağlık durumu ve kendine yetebilme duzeyi hastalığın tedavi edilebilirlik olasılığına bağlı olarak farklılıklar gösterebilir Hastanın rahat bir ortamda tedavi edilrnesı için gerekli ortamın yaratılmasi sırasında hastanın dişhekirniyle iyi bir ilşki kurması, hastaya dışardan muayene sırasında ve sonrasında hiçbir ağrı uyaranı verilmemesi ve ağrı duyumunun kontrol edilmesi koşullarının olusturulması gerekir. Hastaya yapılacak tedavi onun anlayacağı dilden anlatılmalıdır. Ağır zihinsel engellilerde bu mümkün olmadtğından bu bilgilendirrnenin bireyin yakınlarına yapılması gerekmektedır. Çok kücük cocuklarda, çocuğun anne ve babadan ayrılması çocuğu hırçınlaştıracağından anne ve babanın ortamda bulunmasına izin verilebilır. Diş hekimlerinin hastayla olumlu diyalog kurabilmek için sakin birses ton ve tane tane konuşarak ve ernredici olmadan yaklasmalan büyük yarar sağlamaktadır.

Yapılacak işlem ne kadar az olsa da ağrı oluşumuna izin verilmemelidir. Bazı engelli bireyler uyaranlara toleranslı olmakla birlikte bazıları bu uyaranlara olumsuz yanıtlar verebilmektedir. Bu durum yasanmış olumsuz deneyimlerden kaynaklanmaktadır. Engelli bireyin yakınları bir tedaviye başlamadan ve onu küniğe getirmeden önce, o bireyi olumlu yönde motive etmelidirler. Diş hekimleriyle önceden yasadıkları olurnsuz deneyimleri engelli bireyle paylaşmamalıdırlar, Önceden yapılacak olumlu yaklaşımlar diş hekimlerinin tedavi yapmalarını kolaylaştıracaktır.